Kuruyemiş çeşitleri arasında fındık, badem, kaju, ceviz, Antep fıstığı, yer fıstığı, çekirdek ve leblebi bulunur. Günlük dilde çerez adıyla da anılan bu yiyecekler, farklı bitkilerden elde edilir ve çiğ, kavrulmuş, kabuklu ya da iç olarak sunulur. Kuruyemiş çeşitleri, hem tek başına tüketilir hem de kahvaltılık karışımlarda, yemeklerde ve tatlılarda kullanılır.
Ürünlerin isimlerini tanımak için türleriyle hazırlanma biçimlerini birlikte değerlendirmek gerekir. Örneğin fındık bir ürünün adıdır; çiğ fındık içi ifadesi ise kavrulmamış ve sert kabuğundan ayrılmış hâlini anlatır. Badem ve ceviz gibi ürünlerde de benzer adlandırmalar kullanılır. Leblebi nohuttan, ay çekirdeği ayçiçeğinden elde edilir; kuruyemiş alışverişinde bu farklı yiyecekler aynı ana grupta yer alır.
Fındık, yuvarlağa yakın biçimi ve kahverengi ince zarıyla tanınır. Sert dış kabuğu kırıldıktan sonra iç kısmı yenir. Bütün fındık taneleri çerez olarak sunulur; doğranmış veya öğütülmüş fındık ise kek, kurabiye ve pasta yapımında kullanılır. Kahvaltılık karışımlara bütün ya da iri parçalar hâlinde eklenir.
Badem, uzun ve uçlara doğru daralan biçimiyle fındıktan ayrılır. Çiğ badem, yoğurt ve granola karışımlarında kullanılır; doğranmış badem tatlıların içine veya üzerine eklenir. Bütün taneler tarifte belirgin bir doku oluştururken ince çekilmiş badem hamura daha eşit dağılır. Bu nedenle tarif hazırlanırken bademin hangi biçimde kullanılacağına dikkat edilir.
Hilal biçimli kaju, çerez olarak tüketilmesinin yanında yemek ve tatlı tariflerinde de yer alır. İri taneler servis tabağında bütün olarak sunulur. Parçalanmış kaju ise salatalara ve kahvaltılık karışımlara eklenir. Çiğ kajunun kremamsı tadı, yoğurt ve meyveyle hazırlanan karışımlara eşlik eder.
Girintili çıkıntılı iç yapısıyla tanınan ceviz, kahvaltıda, salatada ve geleneksel tatlılarda kullanılır. Ceviz içinin iri parçaları süslemede, küçük parçaları ise börek ve tatlı harçlarında yer alır. Kabuklu ceviz tüketimden önce kırılır; ayrılan iç kısım, yapılacak tarife göre bütün bırakılır veya doğranır.
Antep fıstığı, kabuklu çerez olarak tüketilir; koyu yeşil içi ve yoğun aromasıyla baklava ve fıstıklı tatlılarda da kullanılır. Siirt fıstığı aynı türün farklı bir çeşididir; daha iri ve yuvarlak tanelidir. Yer fıstığı ise ayrı bir bitkiden elde edilir ve hem sade çerezlerde hem de baharatlı karışımlarda yer alır.
Çerezlik çekirdek çeşitleri arasında ay çekirdeği, Dakota çekirdeği ve kabak çekirdeği bulunur. Ay çekirdeği ile kabak çekirdeği farklı bitkilerin tohumlarıdır. Dakota ise iri taneli bir ay çekirdeği çeşididir. Bu isimler, alışverişte karşılaşılan çekirdekleri tanımak için temel ayrımı oluşturur.
| Çeşit | Kısa tanım | Kullanım |
|---|---|---|
| Ay çekirdeği | Ayçiçeğinden elde edilen, uzun biçimli çerezlik tohumdur. | Kabuklu olarak çerez tabağında, iç hâliyle tariflerde kullanılır. |
| Dakota çekirdeği | İri taneli bir ay çekirdeği çeşididir. | Çerez olarak tüketilir; iç kısmı kahvaltılık karışımlara eklenir. |
| Kabak çekirdeği | Kabaktan elde edilen, yassı biçimli tohumdur. | Çerez olarak sunulur; çekirdek içi salata ve ekmeklerde kullanılır. |
Kabuklu çekirdek yenirken dış kabuk ayrılır, iç kısmı tüketilir. Tarif hazırlığında ise kabuğundan ayrılmış çekirdek içi kullanılır. Çekirdek içleri ekmek hamuruna karıştırılır, salatanın üzerine serpilir veya yoğurtlu kahvaltılara eklenir. Böylece aynı çekirdek, çerez tabağında ve mutfakta farklı biçimlerde yer alır.
Leblebi, nohudun kavrulmasıyla yapılır. En bilinen leblebi çeşitleri sarı leblebi ve beyaz leblebidir. Sarı leblebi zarıyla kavrulmuş nohuttur. Beyaz leblebi ise zarı soyulmuş, daha gevrek çeşittir. İki ürün de çay ve kahve yanında, misafir ikramında ve çerez tabaklarında sunulur.
Sade leblebiler küçük kaselerde tek başına sunulur veya farklı kuruyemişlerle karıştırılır. Sarı ve beyaz leblebinin aynı tabakta bulunması, çerez karışımına farklı dokular katar. Tatlı kaplamalı çeşitler ise kahve yanında ayrı bir ikram olarak yer alır. Servis sırasında farklı çeşitlerin küçük bölmelere ayrılması, tatların birbirine karışmasını azaltır.
Yer fıstığı ve baharatlı çerezler de çerez tabaklarının yaygın parçalarıdır. Yer fıstığı kabuklu veya iç olarak tüketilir. Kabuklu sunumda dış kabuk ayrılır; iç hâli ise doğrudan ikram edilir veya tariflere eklenir. Baharatlı seçenekler, sade kuruyemişlerle birlikte ya da ayrı bir kasede servis edilir.
Çiğ kuruyemiş, kavurma işleminden geçmemiş üründür. Kavurma sırasında uygulanan ısı, kuruyemişin aromasını ve dokusunu değiştirir. Çiğ ve kavrulmuş kuruyemiş farkı, özellikle aynı ürünün farklı hazırlanmış hâllerini tanımaya yardımcı olur. Tariflerde bu iki biçim, istenen tat ve dokuya göre kullanılır.
Bütün taneler, kahvaltılık karışımlarda ve servis tabaklarında belirgin bir doku sağlar. Doğranmış kuruyemişler kek, kurabiye ve tatlı harçlarına daha eşit dağılır. Öğütülmüş ürünler ise hamurlarda ve iç dolgularda kullanılır. Fındık, badem ve ceviz doğranırken parçaların benzer büyüklükte tutulması, karışımın her yerine dengeli dağılmalarını sağlar.
Kuruyemişler serin, kuru ve doğrudan güneş almayan ortamda, kapalı kaplarda saklanır. Açılan paketin ağzı sıkıca kapatılır. Ocak ve fırın çevresi gibi sıcak alanlar yerine daha serin bir dolap tercih edilir. Kuruyemiş saklama rehberi, evde saklama koşullarını daha ayrıntılı ele alır.
Çerez tabağına çıkarılan miktar küçük tutulur, kalan ürün kapalı ambalajında korunur. Farklı çeşitler ayrı kaplarda saklandığında kokuları ve kaplamaları birbirine geçmez. Servis için kuru kaşık veya maşa kullanılır; saklama kabına su ve nem taşınması önlenir.
Fındık, badem, kaju, ceviz, Antep fıstığı, yer fıstığı, çekirdek ve leblebi yaygın kuruyemiş çeşitleridir. Karışık kuruyemişler, farklı çeşitleri aynı karışımda bir araya getirir.
Çerez çeşitleri arasında sert kabuklu kuruyemişler, çekirdekler ve leblebiler bulunur. Günlük kullanımda baharatlı ve kaplamalı atıştırmalıklar da bu adla anılır.
Sarı leblebi zarıyla kavrulmuş nohuttur. Beyaz leblebinin zarı soyulur ve dokusu daha gevrektir.
Ay çekirdeği, Dakota çekirdeği ve kabak çekirdeği yaygın isimlerdir. Dakota iri taneli bir ay çekirdeği çeşididir; kabak çekirdeği ise kabaktan elde edilir.